Иске мәктәп

Иске вакытта укудан
Языйм әле әзрәк.
Чапан киеп, чалма чалып,
Йөри иде хәзрәт.

Өч авылга бер мәктәп,
Башын япкан саламдан,
Шунда укытып, башын ватып,
Нәрсә чыга баладан.

Тик бер шүрлек, юк урындык,
Ватык тәрәз өлгесе,
Һәр тарафтан күренеп тора
Кыенлыкның билгесе.

Бай уллары түрдәрәк,
Алар бар да бергәрәк.
Хәзрәткә хәер биреп,
Алар менә үргәрәк.

Көннәр салкын була, буран оча,
Тәрәзәләр тора карланып.
Ярлы уллары ята түбән генә,
Бәхетсез баш, диеп зарланып.

Иртә торып чыксам, кара төтен,
Чыдар булмый, керә күзеңә.
Кайтып әткәйләргә сөйләсәң дә,
Алар ышанмыйлар сүзеңә.

Хәзрәтнең куштан казые
Җәфалый безне юкка.
Ул вакытта уку кайда,
Җанып яттык тәмугта.

Безгә элек зур дәрес —
Иҗек белән бакырган.
Каләм тотма, диеп суга
Яздыргач акылдан.

Мулла әйтә: «Сүрә ятла,
Картлыгыңда укырсың,
Бер сүрәне мең укысаң,
Тәмугтан котылырсың».

Хәзрәттән рөхсәтсез
Бер җиргә дә китмәдек.
Шулай нуҗа, шулай кыен,
Әл дә үлеп бетмәдек.

Син начарсың, син усалсың,
Муллага акча салмасаң.
Аркага буйлар чыбык төшә,
Бер намазга бармасаң.

Шул дәрестә сөйли мулла
Сигез оҗмах бакчасын,
Тәмугка бер дә җибәрми,
Бирсәң хәер акчасын.

Ярлы уллары идәндә
Калтырап торган була.
Тышка чыкса, үзе мескен,
Аягы туңган була.

Хәзрәткә утын киссәң,
Синнән яхшы кеше юк,
Укымасаң кадалып кит,
Хәзрәтнең эше юк.

О том, как учились в старину,
Напишу немного.
Надевал чапан, повязывал чалму
И ходил хазрат.

На три деревни одна школа,
Крыша покрыта соломой.
Что выйдет из ребёнка,
Если там учить, ломая ему голову?

Только одна полка, стульев нет,
Разбитая оконная рама.
Повсюду видны
Признаки лишений.

Сыновья баев — на почётном месте,
Все они держатся вместе.
Подав хазрату подаяние,
Поднимаются ещё выше.

Холодные дни, метёт буран,
Окна занесены снегом.
Сыновья бедняков лежат внизу,
Жалуются на несчастную долю.

Встанешь утром — чёрный дым,
Едкий, лезет в глаза.
Даже если, вернувшись, расскажешь отцу,
Он не верит твоим словам.

Угодливый казый при хазрате
Зря мучает нас.
Где уж было тогда учение —
Мы горели в аду.

Важнейший урок для нас прежде —
Выкрикивание слогов.
«Не бери пера!» — бьёт,
Доведя до исступления.

Мулла говорит: «Заучи суру,
В старости будешь читать.
Если одну суру прочтёшь тысячу раз,
Спасёшься от ада».

Без разрешения хазрата
Мы никуда не уходили.
Таковы нужда, таковы муки —
Хорошо, что не все умерли.

Ты плохой, ты злой,
Если не дал мулле денег.
Вдоль спины ложится прут,
Если пропустишь одну молитву.

На уроке мулла рассказывает
О восьми райских садах.
Совсем не отправит в ад,
Если дашь деньги на подаяние.

Сыновья бедняков на полу
Сидят и дрожат.
Выйдет несчастный наружу —
Ноги у него замёрзли.

Если рубишь хазрату дрова,
Нет человека лучше тебя.
А если не учишься — пропади пропадом,
Хазрату нет дела.